Monitoren met vochtblokjes in het Amsterdamse Bos

01-09-2016
Onderzoeksmethoden, Opdrachtgevers
Geschreven door Reindert van Braak

Naast de bekende boomonderzoeken in de bebouwde omgeving, voert Bomenwacht Nederland ook ‘bosklussen’ uit. Vaak inventariseren we dan de opgaande bomen in een bosplantsoen. Recent deed Gasunie een beroep op ons voor een uitgebreid monitoringsproject van bosbomen in het Amsterdamse Bos. Gedurende enkele jaren moet het bodemvocht langs de grenzen van een omvangrijk werk in de gaten worden gehouden. Een ‘senior’ uitdaging…

Gasunie gaat de komende jaren in heel Nederland delen van het gastransportnet renoveren. Aangelegd in de jaren zestig van de vorige eeuw, nadert dit nu het einde van de technische levensduur. Het gasontvangstation in Amstelveen (1966) en het bijbehorende ondergrondse afsluiterschema zijn opgenomen in de rand van het Amsterdamse Bos. Op deze plaats ligt nu een fors opgaand essen-zomereikenbos. Het up-to-date houden van het Nederlandse gasnet is ook voor de toekomst (biogas) essentieel. Het behoud van een volwassen bosopstand in deze recreatief zeer belangrijke groene long van de regio is echter minstens zo belangrijk. Onze contactpersoon, projectmanager Wim van Mourik van Gasunie, licht toe: “De gemeente Amsterdam heeft als eis gesteld dat tijdens dit omvangrijke werk een onafhankelijke partij het groenadvies zou verzorgen. Omdat Bomenwacht Nederland al veel werkzaamheden in het Amsterdamse Bos heeft uitgevoerd en zodoende veel kennis van deze omgeving bezit, heeft Gasunie hen gevraagd een monitoringsplan op te stellen. Na overeensteming over dit plan plus de bijbehorende offerte, hebben we Bomenwacht ook de opdracht gegund.”

Voorbereiding

Om werkruimte te creëren was het noodzakelijk de bomen boven het ondergrondse afsluiterschema en enkele bosranden rond het stationsgebouwtje in 2015 gefaseerd te verwijderen. Rond het werkterrein werd een stevig hekwerk geplaatst om betreding te voorkomen. De bomen staan hier op een zware kleibodem met enkele storende lagen. Verder helt het maaiveld af, waardoor er een zijdelings afstromende waterbeweging is. Op grond van deze condities waren de onderzoeksvragen: hoe reageren de oppervlakkig wortelende bosbomen op de bronbemaling tijdens de zomer van 2016? Daalt de grondwaterstand onder het perceel, waardoor de diepere bodemlagen indrogen? Is er zetting van de grond? En hoe is het met de vochttoestand van de bovengrond, droogt deze uit waardoor de bomen in groei stagneren? Moet er extra water worden aangevoerd en gelijkmatig over het perceel worden gesproeid? Wim: “Afgesproken is dat Bomenwacht onze aannemer aanstuurt wanneer hun boomtechnici zien dat de bodem uitdroogt. De aannemer zorgt er dan voor dat het omringende bos een flinke sproeibeurt krijgt. In deze natte zomer hoeft dat tot nu toe nog niet.”

Peilbuizen en vochtblokjes

Om het vochtgehalte van de bosbodem nauwkeurig te kunnen meten hebben de adviseurs van Bomenwacht voorafgaand aan de start van de werkzaamheden een netwerk van monitoringspunten in de nieuw ontstane bosranden uitgezet. Afwisselend zijn peilbuizen geplaatst en bodemvochtsensoren (‘vochtblokjes’) ingegraven, waarmee tijdens het groeiseizoen van 2015 een nulmeting is uitgevoerd. De peilbuizen brengen de mogelijke schommelingen in het grondwaterpeil in beeld, een belangrijk gegeven op dit grondwaterprofiel. 2_Bodemvochtsensor=Vochtblokje_20160816De minder ondiep, op ‘hangwaterniveau’ ingegraven vochtblokjes (kleine kunststof cilinders gevuld met poreus gips, voorzien van stroomdraden) nemen het vochtpercentage van de omringende bodem aan. Via een weerstandsmeting kan per moment worden afgelezen of het percentage beschikbaar bodemvocht in de grondlagen voldoende stabiel blijft.

Monitoring

Met de verkregen referentiewaarden van het ‘normale’ groeiseizoen 2015 in het achterhoofd, wordt gedurende de daadwerkelijke uitvoering van het Gasunieproject in 2016 de bodemvochttoestand op de voet gevolgd. Wekelijks worden alle peilpunten bezocht en uitgelezen. Ter plaatse worden de resultaten ingevoerd in GWS-monitor, een online registratieprogramma voor bemalingen. “We hebben voor de GWS-monitor gekozen omdat we hierin de gegevens van Bomenwacht samen met onze gegevens voor grondwateronttrekking kunnen registreren,” vervolgt Wim. “Ook willen we hiermee transparant zijn naar onze vergunningverleners (gemeente Amsterdam, red.), zo kunnen ze meekijken met ons project. De verzamelde gegevens kunnen ook worden gebruikt voor hun beeld van deze locatie en het onderhoud ervan.” Tot nu toe verschillen de waarnemingscurves niet veel van de nulmeting in 2015. De peilbuizen laten zien dat het grondwater enigszins daalt, de vochtblokjes geven aan dat het bodemvocht in deze natte zomer op peil blijft. Wim: “We zien inmiddels dat we bijzonder weinig water onttrekken, dus water geven is nog niet voorgekomen.”

Afronding

Na het aanbrengen van alle nieuwe gasleidingen zal het terrein worden geëgaliseerd en tijdens het winterseizoen van 2016-2017 opnieuw worden ingeplant. “In het herplantplan is rekening gehouden met ons nieuwe ontwerp,” stelt Wim. “Gasunie hanteert plantlijsten voor welk groen er boven onze leidingen geplant mag worden, zodat er geen grote bomen boven onze leidingen gaan groeien. In het gekapte perceel lagen de kabels en leidingen van meerdere partijen. Die hebben hun systeem nu ook onderhoudsvrij gemaakt of alles gelijk met ons ontwerp mee verlegd. Allemaal om in de toekomst niet weer zo’n gedeelte te hoeven kappen.”

Bomenwacht Nederland zal nog tot en met 2019 de monitoring blijven uitvoeren en in beeld brengen wat de uiteindelijke gevolgen zijn van de werkzaamheden van Gasunie voor dit deel van het Amsterdamse Bos. Het meerjarig monitoren van de vochtcondities bij bomen in een bosperceel is voor ons een bijzondere klus. Als ‘boswacht’ voegen we zo weer een loot aan onze onderzoeksstam toe.

Deel dit bericht via:
Nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van wat Bomenwacht Nederland doet? Schrijft u zich dan nu in voor de nieuwsbrief.

Opleidingscentrum Bomen Openbare Ruimte

Via het Opleidingscentrum Bomen Openbare Ruimte delen wij onze kennis graag met u. U vindt hier het volledige aanbod aan opleidingen en cursussen over bomen in de openbare ruimte.

Opleidingscentrum